Deniz Astsubay Hazırlama Okulu için Milli Eğitim Bakanlığı'ndan istenen kitaplar, Deniz Eğitim Komutanlığı'nca sakıncalı bulunarak imha edildi. İmha operasyonunu Nokta'dan öğrenen Milli Eğitim yetkilileri şimdilik şoka girmekle yetindiler.
Gene kitaplar yakıldı çağ atlayan Türkiye'de. Hem de 40 ayrı kitap. Üstelik herhangi bir yayınevinin "muzır" ya da "sakıncalı" bulunup yasaklanan kitapları da değil, Milli Eğitim Bakanlığı'nın yayınladığı kitaplar. Üstüne üstlük bu kitapların yakıldığı yer de herhangi bir Milli Eğitim düşmanının özel bir sobası değil, Deniz Eğitim Komutanlığı'na ait "resmi" bir imha merkeziydi.
Öykü 12 Şubat 1987'de Deniz Astsubay Hazırlama Okulu Komutanlığı'ndan, Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı Yayınlar Genel Müdürlüğü'ne yazılan bir istek mektubuyla başlamıştı. Komutan Albay Yüksel Akbayır istiyordu ki, okuldaki çocuklar sadece kendi ders kitaplarıyla kupkuru yetişmesin, biraz da genel kültürlü olsunlar. Madem bir de kütüphaneleri vardı, buraya bazı kültür kitapları konabilirdi. Çaktı imzayı...
Memleket gençliğini yetiştirmek zorunda olan bir bakanlığın, bu isteğe "olmaz" yanıtını vermesi beklenemezdi. Yayınlar Daire Başkanlığı "olur" dedikten sonra 40 ayrı başlıktaki kitabı "Kütüphane demirbaş defterine kaydedilmesi ricasıyla" okul komutanlığına gönderdi.
Koliler kamyondan indirilmeden önce, önüne uzatılan liste, komutanın yüzünü biraz sarartmış olmalıydı: Birinci sırada Mukaddime 1-2-3 vardı; onuncu sırada Gülşen-i Haz, yirmi beşinci sırada Nur Heykelleri, Otuz beşinci sırada İdari Soruşturma ve en sonunda da Köroğlu Kol Destanları vardı. Komutan bir kez daha baktı listeye, heyhat: İlahiname, Aletli Cimnastik, İbn-i Batuta Seyahatnamesi'nden Seçmeler ya da Aristo Metafiziği ile Gazali Metafiziğinin Karşılaştırılması...
Ben ne yazdım sen ne fehmittin... Komutan, kitapları her ihtimale karşı incelemeye göndermeye karar verdi. Oysa prensip olarak böylesi bir inceleme yapılamazdı. Bakanlık Yayınlar Dairesi Başkanlığı'ndan üst düzeyde bir yetkili, "1739"un 55. maddesi var. Resmi kuruluşların yayımladıkları kitapların incelenmyeceğine, ancak özel kuruluşların yayımladıkları kitapların incelenebileceğine ilişkin hükümler var..." diyordu. Ama Türkiye'de askeri prosedür her zaman sivilden ayrı olduğu için bu inceleme çok da anormal sayılmayabilirdi.
Yazışmalar sürüp giderken okul komutanı değişmiş, "suçlu" kitaplar yeni komutan Deniz Kıdemli Albay Özcan Özsu'nun talimatlarıyla incelenmek üzere "mevcutlu" olarak bir üst makama gönderilmişti. Albay Özsu'nun kitaplarla birlikte Deniz Eğitim Komutanlığı'na gönderdiği 9 Nisan 1987 tarihli yazı gözleri yerinden uğratacak cümlelerle doluydu: "Kitaplar şekil ve kapsam olarak ekseriyetinin öğrenci kütüphanesinde bulunması mahsurlu görülmüş"tü. "Herhangi bir ayrıma tâbi tutulmadan anılan kitaplar incelemek üzere ekte gönderilmiş"ti... Ayrıma tâbi tutulmayanlar arasında, "Okullarda Basketbol", "Atatürk'ten Düşünceler", "Alternatif Akım Devreleri" gibi kitaplar da vardı. Anlaşılan komutan tek kitaplık bir sorumluluk bile üstlenmemek için işi hayli sıkı tutmuştı.
Yaklaşık iki ay sonra Deniz Eğitim Komutanı Tümamiral Attila Tuzman imzasıyla ve "Sakıncalı Yayınlar" konu başlığıyla gelen yanıt, yazışma trafiğini noktalayacaktı: "... gönderilen ve öğrenci kütüphanesinde bulundurulması mahsurlu olduğu belirtilen kitaplar, Deniz Eğitim Komutanlığı"nca da incelenmiş; öğrenciler için sakıncalı olduğu değerlendirilirek imha edilmiştir. Rica ederim..."
Harbe gidişin soruları... Bu gelişmelerden sonra bir soru sorulamaz mıydı: "Bir bakanlık, kitaplar yayınlıyor ve aynı devletin bir başka unsuru, yayınlanan bu kitapları zararlı buluyordu. Bu nasıl oluyordu?" Sorunun birincil muhatabı, kitapları imha ettiren Tümamiral Attila Tuzman'dı: "Ben bilmiyorum, hatırlamıyorum öyle bir imza" diyordu Tuzman asker disiplini içinde. "Ne yazısıydı o?"
(…)
Yayımlar Dairesi'nin üst düzeydeki yetkilisinin de muhatap olması gereken sorular var hiç kuşkusuz: Göndererecek başka kitap mı bulamamışlardı? Sahip oldukları yaklaşık 200 ayrı yayından cımbızla çekercesine seçilmiş izlenimi uyandıran bu listeyi kim belirlemişti? Bir öğrencinin kültürlenmesi sadece "Şarki" ürünleri okumakla mı mümkün olabilirdi? İmha kararıyla birlikte bakanlık bir töhmet altında bırakılmamış mıydı?
Şöyle de, böyle de yaparız. Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı iki tür yayına sahipti. Ya kendisi bastırıyordu ya da satın alıyordu. Hangi yayınların bastırılması gerektiğine bakanlık bünyesinde kurulmuş olan komisyonlar karar veriyor ve konusuna göre ya bir yazara ya da yazarlar topluluğuna ısmarlıyordu. Komisyonları oluşturan kim, sorusunun yanıtı ise şöyle veriliyordu: "Bu, ben olabilirim ama tek başıma yapamam, müsteşarlık ve bakanın da imzalarından çıkar..."
Bakanlığın sahip olduğu yayınlar arasında "hiç şüphesiz" Batı kültürünü içeren kitaplar da vardı. Ancak bir yerden kitap talebi geldiğinde bakanlığın hareket tarzı iki temel soru ile belirleniyordu: Elde hangi kitaplar var ve kitap isteyen yer hangi düzeydedir?" Demek ki elimizde o yayınlar varmış" diyordu bakanlık yetkilisi: "Onlar istediler diye piyasadan temin edip gönderemiyorum. Ayrıca askeri yönden bir hizmette bulanmamız mümkün değil."
Kitapların imha edildiğini Nokta'dan öğrenen bakanlık üst düzey yetkilileri biraz şoka girmiş görünüyorlardı. Müsteşar da yardımcısı da "Bakanlığımızın yayınladığı kitapların mahsurlu olması düşünülemez, durumu incelettirmemiz lazımdır" diyordu. Müsteşar yardımcısı İlhan Sezal, "Biz bu kitapların okullarda okutulabileceği konusunda en ufak bir tereddüte sahip değiliz" diyor ancak töhmet altında kalıp kalmadıkları sorusunu yanıtsız bırakmayı tercih ediyordu.
Prensip olarak kitap yakmaya karşı çıkmayan ve bizzat kitapların yakılmasını zaman zaman gerçekleştiren bir bakanlık, kendi kitaplarının da yakılabileceğini herhalde hiç düşünmemişti. Şimdi düşünsündü bakalım….
Nokta Dergisi, 22 Mayıs 1988, sayı: 20, syf.: 27 ve 29
